Duyuru

Collapse
Henüz duyuru yok

Şanzıman nedir şanzıman çesitleri genel bilgiler

Collapse
X
 
  • Filtreleme
  • Zaman
  • Göster
Hepsini Sil
yeni mesajlar

  • Şanzıman nedir şanzıman çesitleri genel bilgiler

    ŞANZIMAN NEDİR ? ŞANZIMAN ÇEŞİTLERİ NELERDİR ?


    Şanzıman, en temel ve kısa tanımı ile, araçlardaki çalışan motorun hareketini tekerleklere iletmeye yarayan bir mekanizmadır. Bir güç aktarım organıdır ve mevcut gücü, hızı ve torku dişliler yardımı ile başka bir çalışan mekanizmaya minimum kayıp ile aktarır. Bu kelimenin kökeni Fransızca olup, Türkçeleştirilmiştir. Fransızca kelime anlamı ” Hız Değiştirmeye Yarayan Kutu ” dur.

    Şanzıman bu işlevleri yerine getirirken, motordan aldığı dönme hareketini baskı balata denilen parça ile volan ve dolayısı ile şafta iletir. Şafttan da tekerleklere iletim gerçekleşir. Burada, hız ve tork değerleri istenilen değerlerde aktarılmaktadır. Bu değerlerin değişimi, manuel vitesli araçlarda şöföre, otomatik vitesli araçlarda ise, araç beynine ( ECU ) bağlıdır. ŞANZIMAN ÇEŞİTLERİ NELERDİR ?


    Temelde 2 farklı vites kutusu çeşidi olduğu bilinse de biz bu ayrımı 3 farklı vites kutusu olarak gruplandıracağız.

    1- Manuel Vites

    2- Yarı-Otomatik Vites

    3- Tam Otomatik Şanzıman


    MANUEL ŞANZIMAN


    Resmi gerçek boyutunda görmek için tıklayın.

Resmin ismi:  manuel-sanziman.jpg
Görüntüleme: 9
Büyüklüğü:  33.8 KB


    Manuel Vites

    Düz vitesli araçlarda, motorun deviri ve hızına göre doğru vites seçimini sürücü kendi belirler. Debriyaja basıldığında motorun dönüş hareketi manuel olarak tekerleklerden kesilir. Böylece sürücü, uygun vitese geçer ve debriyajı yavaş bir şekilde tekrar bırakarak motoru şanzımana bağlar. Debriyaj artık basılı olmadığından, motorun hareketi tekrar tekerleklere verilmiş olur.

    Bu sistemi çok iyi anlatan aşağıdaki videoyu inceleyebilirsiniz.



    Önceki paragrafta da bahsettiğimiz üzere, debriyaj sistemi motorun dönüş hareketinin tekerleklere iletilmesini keser. Normal şartlar altında vites değişimi yapılması için motorun hareketin durdurulması gerekmektedir. Ancak; bu normal şartlar altında mümkün olamayacağı için, şanzıman bu görevi üstlenmektedir. Çünkü debriyaj sistemi olmadan vites değişimi yapılacak olur ise, ya motor stop edecektir ya da şanzıman dişlileri kırılacaktır.

    Resmi gerçek boyutunda görmek için tıklayın.

Resmin ismi:  sanziman-baski-balata.jpg
Görüntüleme: 6
Büyüklüğü:  106.0 KB

    Baskı Balata

    Yukarıdaki fotoğraftan göreceğiniz üzere, baskı balata üstünde yaylar bulunmaktadır. Bu yaylar, debriyaja basılma ve geriye bırakma anında motorun dönüş hareketini yavaşlatarak, vites değişim esnasında vibrasyonu ortadan kaldırmak için yerleştirilmiştir.


    YARI-OTOMATİK VİTES


    Tam otomatik şanzımanlara kıyasla, manuel prensipte çalışan bir otomatik vites olarak algılanmalıdır. Günümüzde, tam otomatik şanzımanların yerini hızlı bir şekilde bu tip ” tiptronik ” şanzımanlar almaktadır. Yarı otomatik şanzıman ile triptonik aynı olguyu ifade etmektedir. Triptronik ya da triptonik yazılışları yanlıştır.

    Bu tip vitesleri, manuelden ayıran fark, debriyaj olmamasıdır. Otomatik vites gibi çalışmazlar. Ya vites kolunda ekstra olarak belirtilen bir + / – bölümü vardır. Ya da direksiyon arkasındaki kulakçıklar yardımıyla vites arttırılır ya da azaltılır. Yani otomatik şanzımanlı araçlara göre bu viteslerin farkı, vites değiştirme insiyatifinin sürücüde kalabilmesidir. Ancak ; tek bir farkla, bu viteslerde debriyaj yoktur.

    ÇİFT KAVRAMALI ŞANZIMAN

    Resmi gerçek boyutunda görmek için tıklayın.

Resmin ismi:  sanziman-cift-kavrama.gif
Görüntüleme: 6
Büyüklüğü:  38.1 KB

    Çift Kavramalı Şanzıman

    Günümüzde bir çok otomobilde artık tork konvertörlü tam otomatik vites yerine, bu yeni tip çift kavramalı sistemler kullanılmaktadır. Önceki başlığımızda da bahsettiğimiz üzere, bu tip şanzımanların çalışma prensibi manuel gibidir. Tek farkı sürücünün insiyatifinde olan bir debriyaj sistemi yoktur. Burada çift kavramadan kasıt, iki ayrı kavrama yani debriyaj sistemi olmasıdır. 1. kavrama tek sayılı dişlileri, 2. kavrama ise çift sayılı dişlileri birbirlerinden ayırır. Örnek olarak; bir kavrama 2-4-6. vitesleri hazır bulundururken, diğer kavrama ise, 1-3-5 ve 7. viteslerde bulunabilir. Yani araç 1. vites ile kalktıktan sonra, 2. vites kavraması hazır bulunduğu için 1. vitesten 2. vitese çok daha hızlı ve sarsıntısız geçiş sağlanmaktadır. Bu da geleneksel tork konvertörlü otomatik viteslerden daha ekonomik bir sürüş sağlamaktadır. Bu tip viteslerde, araç ışıkta dururken vitesi boşa – N’ye almaya gerek yoktur. Çünkü çalışma prensibi manuel gibidir ve bu işlemi vites kendiliğinden yapacaktır.

    Yukarıdaki çift kavramalı şanzıman grafiğinde görüldüğü gibi, kırmızı renk ile işaretlenen 1-3-5. dişliler ( vitesler ) 1. debriyaj ile kontrol edilir iken, geriye kalan vitesler ise ( 2-4 ve 6 ) 2. debriyaj ile kontrol edilmektedir.

    TAM OTOMATİK VİTES

    Resmi gerçek boyutunda görmek için tıklayın.

Resmin ismi:  otomatik-sanziman.jpg
Görüntüleme: 6
Büyüklüğü:  121.5 KB

    Otomatik Sanzıman

    Tam otomatik şanzıman, tork konvertörü içermektedir. Yani, manuel vitesteki debriyajın görevini, tam otomatik viteslerde tork konvertörü yapmaktadır. Yarı otomatik vitesli rakiplerine göre daha basit bir sistem olan bu vites tipi, daha az problem çıkarması ile ve daha yüksek yakıt tüketimi ile anılmaktadır.

    Aracın, uygun devir bandında seyretmesini sağlamak için bir şanzıman beyni bulunmaktadır. Bu sistem, sürücünün yapacağı manuel vites değişlikliklerini otomatik olarak kendi yapar. Şanzıman beyni, aracın eğimini, motorun ürettiği gücü ve ne kadarının sağlıklı bir şekilde tekerleklere iletildiğini sürekli ölçer. Örnek olarak yokuş yukarı çıkılıyorsa, düşük vites gerekli olacaktır. Aracın ürettiği gücün yetersiz olduğunu algılayan sensörler, şanzıman beynine sinyal göndererek, vites düşürmesi gerektiği bilgisini verir. Bu sayede, araç vites düşürüp motor devrini arttırarak, daha yüksek beygir ve tork değerleri elde eder.

    Aynı durum, gaz kelebeğinin açısı ile de ilişkilendirilmektedir. Örneğin düz bir yolda otomatik şanzıman bir araç kullanıyorsunuz. Araca ihtiyacından fazla gaz verdiniz diyelim. Bu şekilde de, yine gaz kelebeği açısı çok artacak, şanzıman beyni daha yüksek güce ihtiyaç duyulduğu sinyalini alacak ve vitesi düşürecektir. Vites düştüğü zaman, araç yüksek devirle gerekli hızlanmayı sağladıktan sonra, tekrar eski vitese otomatik olarak geri dönecektir.


    OTOMATİK ŞANZIMAN KULLANIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR


    Bu konuda bir çok farklı yazı bulunmasına rağmen, kısaca özetlersek uygulanacak kesin bazı hususlar vardır.

    1- Araç, düz vitesli gibi sportif kullanılmamalıdır. Her ne kadar günümüzdeki şanzımanlar, sürücünün her hareketini analiz ederek uygun vitesi seçmelerine rağmen hassas yapılardır. Bu nedenle otomatik vitesli araçlarda ani hareketlerden kaçınılmalıdır.

    2- Aracı durdurduğunuzda ( Özellikle eğimli yerlerde ) frene basarken ilk önce vitesi N – Boş konumuna alıp, daha sonra el frenini çekerek, ayağınızı frenden çekmeniz gerekmektedir. Böylelikle aracın ağırlığı vitese değil, el frenine yüklenmiş olur. Daha sonra da aracı Park Vitesine – P’ ye alarak araç stop edilebilir. Bu uygulamayı otomatik vitesli araçlarda uygulamaz isek, aracın dişlilerine ekstradan yük bindirmiş oluruz, bu da orta vadede şanzımanın bozulmasına neden olmaktadır. Eğer bu maddede yapılan hatayı yaparsanız, araç tekrar çalıştırılıp P’den D’ye alınır iken, aracın şanzımanından metal sesleri gelecek ve D konumuna zor geçecektir.

    3- Yokuş aşağı giderken kesinlikle N – Boş konumuna vitesi almayın. Bu yakıt tüketimini arttıracaktır. Günümüz araçlarında, yokuş aşağı inerken eğer gaza basılmaz ise, yakıt tüketimi sıfır – 0 olacaktır. Aracın devri, tekerleklerin dönüş hareketi ile sağlanır.

    4- Islak Tip şanzıman kullanılıyor ise, vites yağı belirli aralıklarla değiştirilmelidir. Genellikle şanzımanlar yağ eksiltmez ancak; viskozitesi bozulacağı için yani akışkanlık özelliği gideceği için, dişlileri koruyamaz duruma gelir. Genellikle otomatik araçlarda, yağlamaya daha çok dikkat edilmesi gerekmektedir.

    5- Araç tam olarak durdurulmadan, kesinlikle geri vitese alınmamalıdır. Bu geri dönülemez hasarlara neden olacaktır. İlerleye n zamanlarda aracın geri kaçırmasına neden olabilir.

    6- Özellikle yokuşta dur kalk yapılıyor ise, frene basılmadan yarım gaz vererek aracı sabit tutma kesinlikle denenmemelidir. Bu husus, manuel vitesli araçlardaki yarım debriyaj ile aracı yokuşta frene basmadan tutma ile aynı şekilde şanzımana hasar verecektir.

    7- Araç seyir halindeyken, vites üzerine yük uygulamayın. Yani tek eliniz vites üzerinde seyahat etmeyin. Bu da, her ne kadar ufak bir problem gibi gözüksede, yüksek kilometrelerde şanzımanın arıza yapabilmesine neden olacaktır. Vitesler çok yüksek beygir ve tork değerlerinde çalışabilecek gibi tasarlanmışlardır ancak; dikey yönde gelecek yüklere karşı dayanıksızdır. Bu nedenle mecbur kalmadıkça elinizin ağırlığı dahi olsa, vites üzerinde elinizi bekletmeyin.

    8- Hızlı kalkış yapabilmek adına, araç boşta iken gaza basıp daha sonra direkt ” D ” konumuna almayın. Bu şanzımanınıza geri dönüşü mümkün olmayan hasarlar verecektir.
Hazırlanıyor...
X